Четверг, 21.09.2017, 22:19

Карачаевцы и балкарцы

Бычакъ, не джити болса да, къынын кесмез.
Меню сайта
Полезные ссылки
  • Архыз 24Круглосуточный информационный телеканал
  • ЭльбрусоидФонд содействия развитию карачаево-балкарской молодежи
  • КъарачайСайт республиканской газеты «Карачай»
  • ILMU.SU Об аланах, скифах и иных древних народах, оказавших влияние на этногенез народов Северного Кавказа
Последние комментарии
04.05.2017 | 22:28 | Русско-карачаево-балкарский словарь (мини версия)
Къур-къур оюнлу- перевод
17.11.2016 | 20:02 | КАРАЧАЙ И БАЛКАРИЯ В РУССКО-КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ
жаль,что нет подобного материала, я уверен можно побольше инфы на эту тему сау бол ишигден къууан.
17.11.2016 | 19:59 | КАРАЧАЙ И БАЛКАРИЯ В РУССКО-КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ
Оригинал договора 1827 года или копию где найти?
15.10.2016 | 18:05 | Русско-карачаево-балкарский словарь (мини версия)
Олово- къоргъашын,
отдых- солуулукъ
трусы- ич кёнчек ))
улыбка- ышаргъан
15.10.2016 | 17:51 | Русско-карачаево-балкарский словарь (мини версия)
Можжевельник- джабышмакъ терек
02.09.2016 | 23:43 | Из истории грузино-балкарских отношений
Содержательная и умная статья. Очень перспективное для исследователей направление
22.05.2015 | 15:20 | Восстание горцев Верхней Кубани осенью 1920г.
Это обязаны знать все.
24.02.2015 | 09:57 | Татаркъан
Вам нужна в бумажном варианте? В электронном варианте могу скинуть Вам))

Статьи

Главная » Статьи » Материалы библиотеки » Общие 1

Фехми Берк (1947-2013)
Адилхан Адилоглу
АТА ЖУРТНУ ИЙНАКЪЛАП ... (Тыш къыраллада къарачай-малкъарлыланы назмулары)
С ЛЮБОВЬЮ К РОДИНЕ ОТЦОВ... (Сборник стихотворений авторов карачаево-балкарской диаспоры)
Биттирова Тамара Шамсудиновна

Фехми Берк (1947-2013)

Батчаланы Хайдарны жашы Берк 1905 жылда кёчген мухажирни юйюрюнде туууп ёсгенди. Тюркню Эскишехир шахарындан Америкагъа кёчюп, анда ауушханды. Ол назмуланы жаш заманындан башлап къурагъанды. Аны биринчи назмулары халкъ чыгъармачылыкъны жоругъунда жазылгъандыла. Ол биринчи назмусун ёлген тенгине жоралагъан эди. Андан бери Фехми кёп тюрлю затланы юсюнден жазгъанды, алай баш темасы уа - халкъыны юзюлген кесегини къадарыды. Бу затны юсюнден Фехми таймай сагъыш этип тургъаны аны хар тизгининде кёрюнеди.

Биринчи кере аны назмуларыны юсюнден Сюйюнчланы Азамат «Къарачай» газетде жазып, бир къауумун да басмалагъан эди. (1990, 3 июнь) «Батча улуну назмуларыны къуралыу жаны бла сыйдам болмасала да, магъаналары теренди», - деп жазгъанды Сюйюнч улу. Кертиси бла да, къуралыу жаны бла Тюркде жашагъан назмучуларыбызны чыгъармалары хар заман да бирча ийлешли тюйюлдюле, ала тил башхалыкъны кюзгюсюдюле, дерге керекди. Болсада, фахмулу назмучуланы ауазы, сагъышлары бизни жюрегибизни къозгъамай болмайдыла. Бу назму къауумгъа Фехмини бир тойда айтхан алгъышын къошабыз, нек дегенде, мында биз унутхан кёп зат сакъланнганды, бу кюнюбюзге тийишли кёп зат да барды. Аны бла бирча, мында назмучуну сёзюню магъанасына уллу ийнаныуу болгъаны ачыкъ кёрюнюп турады.


Чуку улу Сабирге кюй

Сабир! Сабийлик нёгерим,
Сабий кибик сабий эдинг.
Жашча жаш эдинг,
Адамлыкъда баш эдинг.

Бу жыл да жазда къамиш уллуду дейдиле,
Мен а ишлерге барама.
Тамадам Самиге базар жюгюн а
Кюлте къамишден байлайма.

Кюлте къамишни байлай туруб’а
Суукъдан ауруу тапханма,
Анам харипни къыйнамаз ючюн
Саулукъ хапарымы айтама.

Саулукъ хапарымы айта эдим,
Айтмайын къалай этерем.
Мен кюрешип къамиш этмесем,
Дуния жашаугъа не этерем?

Аначыгъым айта эди манга:
Жашым, сууукъ аллыкъса.
Сууукъ ауруулу болсанг, Сабирим,
Анангы жюрегин аллыкъса.

Аначыгъым, керти да айтаенг,
Айтхан сёзюнге къарамай,
Мен бу ауруудан кете тебредим,
Жаш дунияма жарамай.

Жарагъан тенглерим
Мени кёрюрге келедиле,
Сабирни бизден айырма деб’а,
Жаратхан Аллахдан тилейдиле.

Мени санларым къыйылып барады, -
Дарманын къалай билейим.
Самиге хапар ийигиз, анам,
Бир дохтур мадар тилейим.

Дохтур да дарман тапмайды
Сизден айрылмазгъа, нетейим?!
Энди уа сау къалыгъыз, тенглерим,
Жюрегим сиздеди, кетейим.

Аначыгъым, таралма манга,
Сабир жашым кетди деп.
Ханымсат эгечим кебиними тиксин,
Керти дуниясында кийсин деп.

Сал агъачымы сюйген тенглерим
Мени ашыра тутсунла,
Атам бла къарнашларым
Мени къабырыма салсынла.

Жууугъум-тенгим, сау-эсен къалыгъыз,
Мен жаш дуниямдан кетеме.
Атам бла аначыгъымы
Къарнашларыма аманат этеме.

1957


Сарнайды кёк

Жылагъыз, къартла, жылагъыз, жашла!
Чыгъыгъыз тауусулуп барады.
Къарачай-джорукъ а термиле-термиле
Жыламукъ кёлледен толады.

Ой Къарачайлыла, ой Аланла,
Къарачайлылыкъ энди ёлдюмю?
Халкъланы иеси уллу Аллах а
Кесинден ыйлыкъгъан сизден ёзге кёрдюмю?

Жылады кёкле, сарнады жерле
Хаджирет кетген минглеге,
Биз кесибизни жокълукъгъа ийген
Аллах айып этгенди бизлеге.

1965, Эскишехир


Кавказлы

Биз жашаргъа дуниягъа
Къууанч бла келгенбиз.
Эркин жашау ючюн биз
Бек кёп къанла тёкгенбиз.

Ата журтум Кавказия,
Сен эсимде жашайса,
Тейри салгъан болжалда
Ахыр жерим боллукъса.

Кавказлыма, кавказлы -
Мен тауланы батыры.
Таулагъа да термилип,
Ата журтха тартылып.

Минги тауну юсюне
Къарыууму саллыкъма,
Минги тауну юсюне
Баууруму саллыкъма.

1980


Учхан чыпчыкъ

Учхан чыпчыкъ, учхан чыпчыкъ,
Кюн чыкъгъаннгъа баргъан чыпчыкъ,
Минги таугъа къоннгъан чыпчыкъ,
Жюгюм санга, салам, чыпчыкъ!

Къарачайдан кенгдеме,
Таурухларын эшитеме,
Минги тауну, чегетни,
Казбекден саркъгъан Теркни.

Терк акъгъан ёзенледе
Жылан жырмаз ханс ёсгенд,
Къобан сууну чабагъын
Тийре бары хант этгенд.

Къарачайда туумадым,
Таурухлагъа тынгыладым,
Ол сейирлик журтлагъа
Жюрекден бек талпыдым.

Чыпчыкъ, кёпдю тансыкъларым,
Жюгюм санга - саламларым,
Чыпчыкъ, бек кёп тансыкъларым,
Жюгюм санга - жыламукъларым.


Къаптал

Кавказдан келтирген эди атам
Керти асыулу бир къаптал.
Энди уа - сагъал-сагъал...
Жылланы жылла оза,
Къаптал тартыла-созула,
Жамау салып тебрелди
Бир-эки жыйырма жылдан сора.
Журуну къарачай ёзенде къалгъанды,
Жамаула ёзге къумачладанды.
Къаптал жюзжамау болгъанды,
Сыны сыйындан сыннганды.
Зыккылды, къапларгъа да болмайды,
Тейри да адамы деп айтама,
Къапталны сакълар мадар тапмайма.


Алгъыш

Уой, амин дегиз, амин!
Амин деген тилегин тапсын,
Амин демеген тилин къапсын,
Уой, эсибизни юсюбюзге жыяыкъ,
Игиликден юлюшюбюзню алайыкъ,
Аманлыкъдан кенг къалайыкъ!
Игилик деген бизни юсюбюзден кетмесин,
Аманлыкъ деген а артыбыздан чабып да жетмесин,
Сюймегенле айтханча
Аллах бизни этмесин,
Бу жангы юйлюлеге къаргъыш жетмесин!
Ма бу келген келинни
Кийген кийими акълы болсун,
Сёзю татлы болсун,
Эки дунияда да бети жарыкъ болсун.
Ата-ана бла биргелей муратлары толу болсун,
Жашаулары кюнлю болсун!
Банкда бочхалары жюклю болсун,
Мерседес жыйгъан гаражы болсун,
Эл сыйлагъан къазаны болсун,
Эт хычын-хычын этерге табасы-чоюну болсун!
Ма бу жангы келинни жюреги кенг болсун,
Къонакъ сюйген юй бийче болсун,
Игилеге-ашхылагъа тенг болсун,
Тийресиндеги келинлеге юлгю болсун!
Уой Аллах, энди ал бла келген юйюмдю,
Сал бла чыкъгъынчы мен бу юйюмден кетмем деп,
Бегип келген, ата-ананы разы этген, уланлар анасы
Келин болсун. Сабийлери, аталы-аналы ёссюнле,
Окъугъан дегенни энг мийигине жетсинле.
Алай а быланы барындан да бек адамыча
Адам болсун. Амин!

Багъалы къонакъла: Мен алгъыш этерге кюрешдим,
Эс бёлюп, тынгыладыгъыз, сау болугъуз!
Тоюбузгъа сый бергенсиз, Аллах да сизни сыйласын.
Тойгъа жыйылгъанбыз, той бизниди, той сизниди, той барыбызныды.
Тоюбуз той болсун, биргелей болсун. Бетлерибиз жарыкъ болсун!
Сау болугъуз.
Сау къалыгъыз!

01.11.2003, Нортх Халедон


Ана тилим

Тилим, тилим - Ана тилим,
Жангы туугъан сабий эдим.
Къычырыкъ-сыйыт сени бла эдим.
Кюнле, айла озуп бара.
Ання-Аддя, мамму-баббу,
Хар айтханым сени бла.
Жылла озду мен туугъанлы,
Таурух, жомакъ тынгылагъанлы.
Ана тилде жырлагъанлы,
Тилим мени - Ана тилим.
Сангады бек сюймеклигим.
Башха тилни ачхычы,
Окъуу хунамы бачхычы,
Тилим мени - Ана тилим,
Сангады бек сюймеклигим.
Жылланы да жылла озуп,
Ёсюп келген урум болуп
Туугъан элимде тенглерим,
Накъырдачы сюйгенлерим.
Сизле бла сёлешгеним,
Энчи сёзюм - Ана тилим,
Сангады бек сюймеклигим.
Кенгде болуп тийремдем.
Байрам сайын барама,
Ыразылыкъ къартладан
Ана тилим бла алама.
Хар жолчу болурумда
Элимден тышына кетерге,
Саулукъ, эсенлик тилекле
Бары ана тилим бла берелле.
Тансыкъларым, бушууларым
Сагъышларым, тюшлерим
Сени бла ана тилим.
Блайда да арт сёзюм:
Жашасын, Ана тилим!

Чалку -1966
Категория: Общие 1 | Добавил: drxblack (22.03.2016) | Автор: Биттирова Тамара Шамсудиновна
Просмотров: 183

Всего комментариев: 0
avatar